امسال هفته ارتباطات در استان کرمان همراه با هفت ماهه شدن فعالیت دفتر استانی انجمن مطالعات فرهنگی و ارتباطات همراه بود. به همین مناسبت نشست بررسی نتایج پیمایش سرمایه اجتماعی در کشور با مشارکت انجمن و معاونت سیاسی، اجتماعی استانداری کرمان برگزار شد.
یافتههای پژوهشی از افت سرمایه اجتماعی حکایت دارد، هرچند که استان کرمان به طور میانگین در میانهی جدول مقایسهای استانها قرار دارد اما انتظار میرفت در جایگاه بالاتری بایستد. نجابت، همزیستی و مدارا از ویژگیهای فرهنگکرمانیها ست که در سطوح مختلف جامعه و حتی آثار نویسندگان و دستآفریدههای هنری آن موج میزند. داشتهای که در تقویت سرمایه اجتماعی در روزگار کنونی عنصری قوامدهنده است. داشتههای متعدد استان کرمان، آن را در ایران منحصربهفرد کرده است، اما به گفتهی بسیاری از گروههای مختلف بویژه صاحبنظران، فاصله کرمان تا جایگاه واقعی زیاد است. یکی از دلایل فاصلهی بین وضع موجود با مطلوب، به ضعف گفتوگو و ارتباطات اجتماعی بین گروههای مختلف در استان برمیگردد.
در گذر جوامع از مراحل مختلف به سمت توسعهیافتگی؛ نقش ارتباطات، گفتوگو و تعاملات فرهنگی بسیار مهم است. فضای حاکم بر ساختار اداری، فضایی تاحدودی گلخانهای است که تعامل بالایی با جامعه و سایر بخشها ندارد. تشکلهای غیردولتی و مردمنهاد و حتی ارتباطات سنتی غیرساختارمند هم به سمت جزیرهای عمل کردن و انزوا رفتهاند و نوعی فاصله متمایل به شکاف را در جامعه شاهد هستیم که میتوان از آن به افت اعتماد و سرمایه اجتماعی تعبیر کرد. فرهنگ گفتوگو در فرایندی عقلانی، علمی، انتقادی و نوآورانه نقش مهمی در توسعهیافتگی دارد، البته باید در ساختارهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و … گسترش یابد. به نظر میرسد در سالهای اخیر از میزان و عمق گفتوگو بین حوزههای مختلف کاسته شده و نوعی ناشنوایی یا خودگویی بیتوجه به دیگران در حال تکثیر شدن است. امروز بیش از هر زمانی به گفتوگو نیاز داریم تا به فهم مشترک و تفاهم برسیم. بخشی از دورشدن از معنا و فهم مشترک به همین گفتوگو نکردن و نگاه بالا به پایین برمیگردد.
این شرایط در استان کرمان نیز به چشم میخورد. زمینههای فرهنگی مشترک همواره به عنوان بستری پویا و مشارکتجو برای گفتوگو عمل میکنند. از این رو در استان کرمان، با وجود زمینههای فرهنگی در عین تنوع خردهفرهنگها و با پشتوانهی غنی و وجود فضای مدارا و همزیستی نجیبانه، گسترش گفتوگو فراتر از فرمهای تزئینی و در مفهومی راهبردی، مشارکتجویانه، خلاق و فرصتآفرین برای همه افکار، صاحبنظران، اقشار یا نمایندگان آنها راهگشاست.
این توانش ارتباطی برای راههای رفته و نرفته، توقفها، کُندیها، شکستها و توسعهنیافتگی یا روند کند توسعه استان، میتواند اَبَر راهحلهایی خلق کند که لزوما از مسیرهای تاکنونرفته دستیافتنی نیستند. مراد از گفتوگو فراتر از نشستن و گفتن و شنیدن و برخاستن که فعال کردن حداکثری تمام ظرفیتهای درونی در تعامل با ظرفیتهای بیرونی در جغرافیای همدلی بر پایه امید واقعی حاصل از گشودگی ارتباطی و اراده جمعی است.
کرمان میتواند به اعتبار مردمان نجیب، صبور و توانمند؛ به مدد شخصیتهای بزرگ، بزرگوار و تاثیرگذار؛ و به اتکای پیشینهی غنی، سترگ و ریشهدار، ظرفیتهای ارتباطی و رسانهای راه توسعه را با همگرایی، همزیستی، ارزیابی انتقادی و عقلانیت در سایه موهبتهای طبیعی، امیدوارانه بپیماید. با وجود چالشها رسیدن به راهحلها برای مسئلههای مهم استان بدون کمک همه بخشها و مشارکت مردم و نخبگان شدنی نیست.
مردم جزئی از راهحل هستند و بستر برای حضور موثر آنها در تصمیمگیریها و تصمیمسازیها باید هموارتر گردد. در این میان همکاری انجمنهای علمی و تشکلهای مردمنهاد در تعامل با بخش دولتی میتواند به راهکارهای عملیاتی و قابل اجرا بینجامد.
